National Laboratory Astana: History, Mission, and Scientific Frontiers in Life Sciences Национальная лаборатория Астана: история, миссия и научные направления в науках о жизни «Астана» ұлттық зертханасы: өмір туралы ғылымдардағы тарих, миссия және ғылыми бағыттар
AbstractАннотацияАңдатпа
The National Laboratory Astana (NLA) was established in 2015 under the auspices of Nazarbayev University and the Government of Kazakhstan, with the mission of developing interdisciplinary fundamental and applied research to address the nation's most pressing scientific and technological challenges. Today NLA is the most advanced research institution in Kazakhstan, hosting more than 200 researchers across the Center for Life Sciences (CLS) and the Center for Energy, Advanced Materials and Sensors (CEAMS). Founded in 2010, CLS has become a leading biomedical hub in Central Asia, pioneering work in genomics, bioinformatics, oncology, microbiome science, and bioengineering. Over 15 years, CLS produced 330+ peer-reviewed publications, secured 20 patents, and completed 111 research projects in 2024–2025 alone. This review traces the institutional history, organizational structure, and key scientific achievements of NLA and CLS, and outlines future directions including the Kazakhstani Reference Genome initiative and the convergence of artificial intelligence with genomic research.
Национальная лаборатория Астана (NLA) основана в 2015 году под эгидой Назарбаев Университета и Правительства Казахстана с миссией проведения междисциплинарных фундаментальных и прикладных исследований для решения наиболее актуальных научно-технологических задач страны. Сегодня NLA - ведущее исследовательское учреждение Казахстана, объединяющее более 200 учёных в рамках Центра наук о жизни (CLS) и Центра энергетики, передовых материалов и сенсоров (CEAMS). Основанный в 2010 году, CLS стал ведущим биомедицинским центром Центральной Азии, пионером в области геномики, биоинформатики, онкологии, исследований микробиома и биоинженерии. За 15 лет CLS опубликовал более 330 рецензируемых статей, получил 20 патентов и завершил 111 научных проектов только в 2024–2025 годах. В данном обзоре прослеживается институциональная история, организационная структура и ключевые научные достижения NLA и CLS, а также обозначаются перспективы развития - в том числе создание казахстанского референсного генома и конвергенция искусственного интеллекта с геномными исследованиями.
«Астана» ұлттық зертханасы (NLA) 2015 жылы Назарбаев университеті мен Қазақстан Үкіметінің қолдауымен елдің ең өзекті ғылыми-технологиялық міндеттерін шешуге бағытталған пәнаралық іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу миссиясымен құрылды. Бүгінде NLA - Қазақстандағы ең озық зерттеу мекемесі: мұнда Өмір туралы ғылымдар орталығы (CLS) мен Энергетика, жетілдірілген материалдар және сенсорлар орталығы (CEAMS) аясында 200-ден астам ғалым жұмыс істейді. 2010 жылы негізі қаланған CLS геномика, биоинформатика, онкология, микробиом зерттеулері және биоинженерия саласындағы пионер ретінде Орталық Азияның жетекші биомедициналық орталығына айналды. 15 жыл ішінде CLS 330-дан астам рецензияланған мақала жариялады, 20 патент алды және тек 2024–2025 жылдары 111 ғылыми жобаны аяқтады. Бұл шолу NLA мен CLS-тің институционалдық тарихын, ұйымдастырушылық құрылымы мен негізгі ғылыми жетістіктерін қарастырады және болашақтағы бағыттарды - Қазақстандық референстік геном жобасы мен жасанды интеллектің геномдық зерттеулермен үйлесуін - белгілейді.
IntroductionВведениеКіріспе
The development of world-class scientific infrastructure is an essential component of any knowledge-based economy. For Kazakhstan, this realization has driven significant investment in higher education and research since independence. Among the most consequential milestones in this trajectory has been the creation of Nazarbayev University (NU) in 2010 - an autonomous, research-intensive university modelled on leading Western institutions and mandated to catalyze educational reform and economic diversification [1, 2].
As the research arm of NU, the National Laboratory Astana (NLA) was established in 2015, uniting leading scientists under one institutional umbrella to address the country's most pressing challenges. This review traces the history, organizational development, and key scientific contributions of NLA and its Center for Life Sciences, and discusses the institution's prospects for the coming decade.
Развитие научной инфраструктуры мирового уровня является неотъемлемой частью экономики, основанной на знаниях. Для Казахстана это понимание определило значительные инвестиции в высшее образование и науку, начиная с периода независимости. Одним из важнейших институциональных достижений стало создание Назарбаев Университета (NU) в 2010 году - автономного исследовательского вуза, созданного по образцу ведущих западных университетов [1, 2].
Национальная лаборатория Астана (NLA) была основана в 2015 году как исследовательское подразделение NU, объединив ведущих учёных для решения наиболее актуальных научных и технологических задач страны. Настоящий обзор прослеживает историю, организационное развитие и ключевые научные достижения NLA и её Центра наук о жизни.
Әлемдік деңгейдегі ғылыми инфрақұрылымды дамыту кез келген білімге негізделген экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Қазақстан үшін бұл түсінік тәуелсіздіктен бері жоғары білім мен ғылымға едәуір инвестиция салуды белгіледі. Осы бағыттағы маңызды кезеңдердің бірі - 2010 жылы Батыстың жетекші университеттері үлгісінде құрылған автономды, зерттеуге бағытталған Назарбаев университетінің (NU) ашылуы [1, 2].
NU-дің зерттеу бөлімшесі ретінде «Астана» ұлттық зертханасы (NLA) 2015 жылы елдің ең өзекті ғылыми-технологиялық міндеттерін шешу үшін жетекші ғалымдарды бір аясында біріктіріп құрылды. Бұл шолу NLA мен оның Өмір туралы ғылымдар орталығының тарихы, ұйымдастырушылық дамуы және негізгі ғылыми жетістіктерін қарастырады.
National Laboratory Astana: Founding and Institutional Framework Национальная лаборатория Астана: основание и институциональная структура «Астана» ұлттық зертханасы: құрылуы және институционалдық жүйесі
NLA was formally established in 2015 as a research organization within the Autonomous Organization of Education "Nazarbayev University." The Government of Kazakhstan allocated dedicated funding and granted NLA operational autonomy to recruit internationally competitive researchers and pursue long-term research programs [1]. NLA's founding mission was to develop interdisciplinary fundamental and applied research addressing the nation's most pressing scientific and technological challenges, to generate and share new knowledge, and to become a world-class institution contributing to Kazakhstan's sustainable economic development [1, 2].
Structurally, NLA comprises two principal centers: the Center for Life Sciences (CLS), addressing biomedical and biological sciences, and the Center for Energy, Advanced Materials and Sensors (CEAMS). Each center encompasses multiple specialized laboratories. By 2024–2025, NLA employed more than 200 researchers, completed 111 research projects, obtained 20 patents, and published 330 peer-reviewed scientific articles [6].
NLA была официально основана в 2015 году как научная организация в составе Автономной организации образования «Назарбаев Университет». Правительство Казахстана выделило целевое финансирование и предоставило NLA операционную автономию для привлечения конкурентоспособных на международном уровне исследователей [1]. Миссия NLA заключалась в развитии междисциплинарных фундаментальных и прикладных исследований для решения наиболее актуальных научно-технологических задач страны, генерации и распространения новых знаний, а также становления в качестве учреждения мирового класса, содействующего устойчивому развитию Казахстана [1, 2].
Структурно NLA включает два основных центра: Центр наук о жизни (CLS), занимающийся биомедицинскими и биологическими науками, и Центр энергетики, передовых материалов и сенсоров (CEAMS). К 2024–2025 годам в NLA работают более 200 исследователей, завершены 111 научных проектов, получено 20 патентов, опубликованы 330 рецензируемых статей [6].
NLA 2015 жылы «Назарбаев университеті» білім беру автономды ұйымы аясында ресми ғылыми ұйым ретінде ашылды. Қазақстан Үкіметі арнайы қаржыландыру бөліп, NLA-ға халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті зерттеушілерді тарту және ұзақ мерзімді зерттеу бағдарламаларын жүргізу үшін операциялық дербестік берді [1]. NLA-ның негізгі миссиясы - елдің ең өзекті ғылыми-технологиялық міндеттерін шешуге бағытталған пәнаралық іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамыту, жаңа білімді генерациялау және тарату, сондай-ақ Қазақстанның тұрақты дамуына үлес қосатын әлемдік деңгейдегі мекемеге айналу болды [1, 2].
Құрылымдық тұрғыдан NLA екі негізгі орталықтан тұрады: биомедициналық және биологиялық ғылымдармен айналысатын Өмір туралы ғылымдар орталығы (CLS) және Энергетика, жетілдірілген материалдар мен сенсорлар орталығы (CEAMS). 2024–2025 жылдары NLA-да 200-ден астам зерттеуші жұмыс істеді, 111 ғылыми жоба аяқталды, 20 патент алынды, 330 рецензияланған мақала жарияланды [6].
Center for Life Sciences: Structure and Research Agenda Центр наук о жизни: структура и научная программа Өмір туралы ғылымдар орталығы: құрылымы мен ғылыми бағдарламасы
CLS was established in 2010 predating the formal creation of NLA and was co-founded by Almas Sharman (President of the Academy of Preventive Medicine of Kazakhstan) and Professor Zhaxybay Zhumadilov [6, 7]. Since 2012, CLS has pioneered the application of next-generation sequencing (NGS) in Kazakhstan, using whole-genome sequencing to build population-level genomic databases uniquely reflecting the Kazakh people's distinctive ancestry - a blend of Caucasian and East Asian genetic traits shaped by centuries of nomadic migration [4, 5].
CLS comprises eight specialized laboratories: (1) Genomic and Personalized Medicine; (2) Bioinformatics and Systems Biology; (3) Bioengineering and Regenerative Medicine; (4) Molecular Oncology; (5) Microbiome; (6) Drug Discovery and Development; (7) Biosensors and Bioinstruments; and (8) Cell Motility. This multi-laboratory architecture enables interdisciplinary projects bridging computational biology, experimental science, and clinical translation [3].
CLS был основан в 2010 году ещё до официального создания NLA его сооснователями стали Алмаз Шарман (президент Академии профилактической медицины Казахстана) и профессор Жаксыбай Жумадилов [6, 7]. С 2012 года CLS является пионером применения технологий секвенирования нового поколения (NGS) в Казахстане, используя полногеномное секвенирование для формирования популяционных геномных баз данных, отражающих уникальный генетический облик казахского народа сочетание кавказских и восточноазиатских генетических черт, сложившихся в результате многовековых кочеваний [4, 5].
В состав CLS входят восемь специализированных лабораторий: (1) Геномной и персонализированной медицины; (2) Биоинформатики и системной биологии; (3) Биоинженерии и регенеративной медицины; (4) Молекулярной онкологии; (5) Микробиома; (6) Разработки и создания лекарственных средств; (7) Биосенсоров и биоинструментов; (8) Клеточной подвижности. Данная многолабораторная структура обеспечивает реализацию междисциплинарных проектов, объединяющих вычислительную биологию, экспериментальные исследования и клиническую трансляцию [3].
CLS 2010 жылы NLA-ның ресми құрылуынан бұрын Қазақстан профилактикалық медицина академиясының президенті Алмаз Шарман мен профессор Жаксыбай Жумадилов тарапынан негізі қаланды [6, 7]. 2012 жылдан бастап CLS Қазақстанда жаңа буын секвенирлеу (NGS) технологиясын қолданудың пионері болды: бүкілгеномдық секвенирлеу арқылы ғасырлар бойы көшпенді өмір мен миграция нәтижесінде қалыптасқан кавказдық және шығысазиялық гендік белгілерді үйлестіретін қазақ халқының бірегей генетикалық мұрасын бейнелейтін халықтық деңгейдегі геномдық деректер қорлары жасалды [4, 5].
CLS сегіз мамандандырылған зертханадан тұрады: (1) Геномдық және дербес медицина; (2) Биоинформатика және жүйелік биология; (3) Биоинженерия және регенеративтік медицина; (4) Молекулалық онкология; (5) Микробиом; (6) Дәрі-дәрмек жасау және дамыту; (7) Биосенсорлар мен биоаспаптар; (8) Жасушалық қозғалыс. Бұл көпзертханалық жүйе есептеу биологиясын, эксперименттік ғылымды және клиникалық трансляцияны байланыстыратын пәнаралық жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді [3].
International Collaboration and Scientific Networks Международное сотрудничество и научные сети Халықаралық ынтымақтастық және ғылыми желілер
International partnership has been a structural priority for NLA since its inception. CLS has established active collaborations with institutions in the United States, Finland (University of Helsinki), and across the CIS region. Collaborative research on population genomics, tuberculosis genetics, cardiovascular disease, and cancer biology has produced joint publications in high-impact journals, strengthening Kazakhstan's visibility in global science [8, 9, 10, 11].
The Columbia Global Centers featured CLS research in their "Logical Reasoning in Human Genetics" series, providing international audiences a window into the unique Kazakh genetic landscape [4]. The biennial conference series most recently "Life Science Today 2025 – Frontiers in Biomedicine: Infer, Innovate, Impact" (September 2025, Astana) gathered over 400 participants and 40+ speakers from the US, Europe, China, and Kazakhstan [6].
Международное партнёрство является структурным приоритетом NLA с момента основания. CLS установил активное сотрудничество с учреждениями США, Финляндии (Хельсинкский университет) и стран СНГ. Совместные исследования в области популяционной геномики, генетики туберкулёза, сердечно-сосудистых заболеваний и онкологии привели к публикациям в высокорейтинговых журналах, повысив видимость Казахстана в мировой науке [8, 9, 10, 11].
Колумбийские глобальные центры включили исследования CLS в серию лекций «Логическое мышление в генетике человека», представив международной аудитории уникальный генетический ландшафт казахского народа [4]. Двухгодичная конференция «Life Science Today 2025 – Frontiers in Biomedicine» (сентябрь 2025, Астана) собрала более 400 участников и 40 докладчиков из США, Европы, Китая и Казахстана [6].
Халықаралық серіктестік NLA-ның негізінен бастап стратегиялық басымдық болып табылады. CLS АҚШ, Финляндия (Хельсинки университеті) және ТМД елдерінің мекемелерімен белсенді ынтымақтастық орнатты. Халықтық геномика, туберкулез генетикасы, жүрек-қан тамыр аурулары және онкология саласындағы бірлескен зерттеулер жоғары рейтингті журналдарда жарияланды, Қазақстанның әлемдік ғылымдағы беделін арттырды [8, 9, 10, 11].
Колумбия жаһандық орталықтары CLS зерттеулерін «Адам генетикасындағы логикалық ойлау» дәрістер сериясына енгізді [4]. «Life Science Today 2025 – Frontiers in Biomedicine» (2025 жылдың қыркүйегі, Астана) конференциясына АҚШ, Еуропа, Қытай және Қазақстаннан 400-ден астам қатысушы мен 40-тан астам баяндамашы жиналды [6].
AI–Genomics Convergence: A Strategic Priority Конвергенция ИИ и геномики: стратегический приоритет ЖИ мен геномиканың үйлесуі: стратегиялық басымдық
The deliberate convergence of artificial intelligence with genomic and biomedical research is one of the most significant recent developments at NLA. AI tools have been integrated into cancer imaging diagnostics, drug discovery pipelines, and the analysis of large-scale sequencing datasets. The Laboratory of Bioinformatics and Systems Biology has developed custom computational pipelines for processing terabytes of sequencing data, enabling identification of millions of genetic variants across the Kazakh genome [7, 10].
A landmark example is the anti-tumor project led by NLA General Director Professor Dos Sarbassov, involving a novel ATO/D-VC drug combination for KRAS-mutant cancer. AI-assisted molecular modeling has accelerated this compound through clinical trials, with the team currently determining maximum tolerated doses in collaboration with the Kazakh Research Institute of Oncology and Radiology [6].
Целенаправленная конвергенция искусственного интеллекта с геномными и биомедицинскими исследованиями одно из наиболее значимых последних достижений NLA. Инструменты ИИ интегрированы в диагностику онкологических изображений, пайплайны разработки лекарств и анализ больших массивов данных секвенирования. Лаборатория биоинформатики и системной биологии разработала вычислительные пайплайны для обработки терабайт данных секвенирования, позволяющие выявлять миллионы генетических вариантов в казахстанском геноме [7, 10].
Знаковым примером служит противоопухолевый проект под руководством генерального директора NLA профессора Доса Сарбасова: разработка комбинации ATO/D-VC для лечения KRAS-мутантного рака. ИИ-ассистированное молекулярное моделирование ускорило продвижение препарата в клинические испытания команда совместно с Казахским НИИ онкологии и радиологии определяет максимально переносимую дозу [6].
Жасанды интеллектің геномдық және биомедициналық зерттеулермен мақсатты үйлесуі NLA-дағы соңғы кезеңнің ең маңызды жетістіктерінің бірі. ЖИ құралдары онкологиялық бейнелеу диагностикасына, дәрі-дәрмек жасау желілеріне және ірі масштабты секвенирлеу деректерін талдауға енгізілді. Биоинформатика және жүйелік биология зертханасы секвенирлеу деректерінің терабайттарын өңдеуге арналған есептеу желілерін жасады, бұл қазақ геномындағы миллиондаған генетикалық нұсқаларды анықтауға мүмкіндік берді [7, 10].
Маңызды мысал ретінде NLA бас директоры, профессор Дос Сарбасовтың KRAS-мутантты рак жасушаларын емдеуге арналған ATO/D-VC дәрілік комбинациясын жасайтын жобасын атауға болады. ЖИ-ны қолданған молекулалық модельдеу препараттың клиникалық сынақтарға жылдам енуіне ықпал етті; команда Қазақстанның онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп максималды жол берілетін дозаны анықтап жатыр [6].
Current Challenges Современные вызовы Қазіргі қиындықтар
Despite its significant achievements, NLA faces challenges typical of research institutions in emerging economies. Building and retaining a pipeline of highly trained scientific talent remains a priority. While NLA benefits from its NU affiliation and internationally competitive environment, expanding structured PhD programs and postdoctoral fellowships with international components will be important for sustaining research capacity [7].
Translating research findings into clinical practice and health policy also requires strengthening bridges between basic research, the Ministry of Health, clinical institutions, and the pharmaceutical industry. The establishment of a comprehensive Kazakhstani Reference Genome and Reference Microbiome remains a flagship objective, requiring continued investment in sequencing capacity, computational infrastructure, and longitudinal cohort studies [4].
Несмотря на значительные достижения, NLA сталкивается с вызовами, характерными для исследовательских учреждений развивающихся стран. Формирование и удержание кадрового потенциала остаётся приоритетом. Расширение структурированных докторских программ и постдокторских стажировок с международными компонентами важно для поддержания исследовательского потенциала [7].
Перевод результатов исследований в клиническую практику и политику здравоохранения требует укрепления связей между фундаментальными исследованиями, Министерством здравоохранения, клиническими учреждениями и фармацевтической промышленностью. Создание казахстанского референсного генома и референсного микробиома остаётся флагманской целью, требующей инвестиций в секвенирующие мощности, вычислительную инфраструктуру и лонгитюдные когортные исследования [4].
Елеулі жетістіктеріне қарамастан, NLA дамушы елдердің зерттеу мекемелеріне тән қиындықтармен бетпе-бет келуде. Жоғары білікті ғылыми кадрларды дайындау мен ұстап қалу басымдық болып қала береді. Халықаралық компоненттері бар құрылымды докторантура бағдарламалары мен постдокторантура тағылымдамаларын кеңейту зерттеу потенциалын ұстап тұру үшін маңызды [7].
Зерттеу нәтижелерін клиникалық практика мен денсаулық сақтау саясатына трансляциялау іргелі зерттеулер, Денсаулық сақтау министрлігі, клиникалық мекемелер мен фармацевтикалық өнеркәсіп арасындағы байланысты нығайтуды қажет етеді. Қазақстандық референстік геном мен референстік микробиомды құру секвенирлеу қуаттылықтарына, есептеу инфрақұрылымына және ұзақ мерзімді когорттық зерттеулерге инвестиция салуды қажет ететін флагмандық мақсат болып қала береді [4].
Future Directions Перспективы развития Болашақтағы бағыттар
The next decade for NLA and CLS will be defined by three converging trajectories: completion of the Kazakhstani Reference Genome and Reference Microbiome; deepening integration of AI into all stages of biomedical research; and accelerating the translation of laboratory discoveries into clinical applications benefiting Kazakhstan's population. Expanding the network of international partnerships particularly with leading genomics and precision medicine centers in Asia, Europe, and North America will remain essential for maintaining competitive research standards [3, 4, 7].
Ближайшее десятилетие для NLA и CLS определят три сходящихся направления: завершение создания казахстанского референсного генома и референсного микробиома; углубление интеграции ИИ на всех этапах биомедицинских исследований; и ускорение перевода лабораторных открытий в клинические приложения на благо населения Казахстана. Расширение сети международных партнёрств прежде всего с ведущими центрами геномики и точной медицины в Азии, Европе и Северной Америке останется необходимым условием поддержания конкурентного уровня исследований [3, 4, 7].
NLA мен CLS үшін алдағы онжылдықты үш конвергентті бағыт белгілейді: Қазақстандық референстік геном мен референстік микробиомды аяқтау; ЖИ-ны биомедициналық зерттеулердің барлық кезеңдеріне тереңірек интеграциялау; және зертханалық жаңалықтарды Қазақстан халқының игілігіне арналған клиникалық қолданбаларға тезірек аудару. Халықаралық серіктестік желісін кеңейту атап айтқанда, Азия, Еуропа және Солтүстік Американың жетекші геномика және дәлдік медицина орталықтарымен бәсекелестік зерттеу стандарттарын сақтаудың маңызды шарты болып қала береді [3, 4, 7].
ConclusionsВыводыҚорытынды
The National Laboratory Astana has rapidly developed into Kazakhstan's premier research institution over the decade since its founding in 2015, leveraging Nazarbayev University's infrastructure, strong government support, and deliberate international engagement. Its Center for Life Sciences has built a research agenda spanning genomics, bioinformatics, oncology, microbiome science, and bioengineering, with hundreds of publications, patents, and active projects to its credit.
NLA's trajectory illustrates the feasibility of building world-class scientific capacity in a developing country through strategic investment and institutional autonomy. As Kazakhstan advances its knowledge economy, NLA and CLS represent critical assets for improving population health, training the next generation of scientists, and projecting Kazakhstan's scientific leadership in Central Asia and beyond.
Национальная лаборатория Астана за десятилетие с момента основания в 2015 году стала ведущим исследовательским учреждением Казахстана, опираясь на инфраструктуру Назарбаев Университета, поддержку государства и международное сотрудничество. Центр наук о жизни сформировал научную повестку, охватывающую геномику, биоинформатику, онкологию, исследования микробиома и биоинженерию.
Развитие NLA показывает, что создание научного потенциала мирового уровня в развивающейся стране возможно при стратегических инвестициях и институциональной автономии. NLA и CLS являются ключевыми активами для укрепления здоровья населения, подготовки нового поколения учёных и укрепления научного лидерства Казахстана в Центральной Азии.
«Астана» ұлттық зертханасы 2015 жылы құрылғаннан бері он жыл ішінде Назарбаев университетінің инфрақұрылымына, мемлекеттік қолдауға және халықаралық ынтымақтастыққа сүйене отырып, Қазақстанның жетекші зерттеу мекемесіне айналды. Өмір туралы ғылымдар орталығы геномика, биоинформатика, онкология, микробиом зерттеулері мен биоинженерияны қамтитын ғылыми күн тәртібін қалыптастырды.
NLA-ның дамуы стратегиялық инвестициялар мен институционалдық дербестік арқылы дамушы елде әлемдік деңгейдегі ғылыми потенциал құрудың мүмкін екенін дәлелдейді. NLA мен CLS халықтың денсаулығын нығайту, ғалымдардың жаңа буынын дайындау және Қазақстанның Орталық Азиядағы ғылыми көшбасшылығын нығайту үшін маңызды ресурс болып табылады.
FundingФинансированиеҚаржыландыру
This review was prepared without specific project funding. The author's research activities at the Center for Life Sciences are supported by the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan.
Данный обзор подготовлен без специального проектного финансирования. Исследовательская деятельность автора в Центре наук о жизни поддерживается Министерством науки и высшего образования Республики Казахстан.
Бұл шолу арнайы жоба қаржыландыруынсыз дайындалды. Автордың Өмір туралы ғылымдар орталығындағы зерттеу қызметін Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі қолдайды.
AcknowledgmentsБлагодарностиАлғыс сөздер
The author thanks all current and former colleagues at the Center for Life Sciences and National Laboratory Astana for their dedication to advancing science in Kazakhstan, and acknowledges the founders of CLS, Almas Sharman and Zhaxybay Zhumadilov, for their visionary contributions.
Автор благодарит всех нынешних и бывших коллег Центра наук о жизни и Национальной лаборатории Астана, а также выражает признательность основателям CLS Алмазу Шарману и Жаксыбаю Жумадилову за их вклад в развитие казахстанской науки.
Автор Өмір туралы ғылымдар орталығы мен «Астана» ұлттық зертханасының барлық қазіргі және бұрынғы әріптестеріне алғысын білдіреді, сондай-ақ CLS негізін қалаушылар Алмаз Шарман мен Жаксыбай Жумадиловтың үлесіне алғысын білдіреді.
Author ContributionsВклад авторовАвторлардың үлесі
Conceptualization: A.R.A.; Writing original draft: A.R.A.; Writing review and editing: A.R.A.
Концептуализация: А.Р.А.; Написание первоначальный вариант: А.Р.А.; Написание редактирование: А.Р.А.
Тұжырымдама: А.Р.А.; Жазу бастапқы нұсқа: А.Р.А.; Жазу редакциялау: А.Р.А.
Competing InterestsКонфликт интересовМүдделер қақтығысы
The author declares no competing interests.
Автор заявляет об отсутствии конфликта интересов.
Автор мүдделер қақтығысы жоқ екенін мәлімдейді.
ReferencesЛитератураӘдебиеттер
- National Laboratory Astana. About NLA. Nazarbayev University. Available at: https://nla.nu.edu.kz/about_overview
- National Laboratory Astana. History. Available at: https://nla.nu.edu.kz/hist
- National Laboratory Astana. Center for Life Sciences. Available at: https://nla.nu.edu.kz/cls
- Akilzhanova A, Kushugulova A. Kazakhstani Reference Genome, Kazakhstani Reference Microbiome: Challenges and Application in Clinical Practice. Columbia Global Centers, Logical Reasoning in Human Genetics, Lecture 24. 2024. Available at: Columbia Global Centers
- Akilzhanova A. Genomic research perspectives in Kazakhstan. Central Asian Journal of Global Health. 2013;2(1):101. DOI: 10.5195/cajgh.2013.101
- Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan. 15 years of the NU Center for Life Sciences: from scientific discoveries to patient treatment. [In Russian]. Available at: gov.kz
- Nazarbayev University. Research Centers of Excellence. Available at: nu.edu.kz
- Akilzhanova A, Abilova Z, Sikhayeva N, et al. Vitamin D Receptor Gene Polymorphisms and Breast Cancer Risk in Kazakhstan. Central Asian Journal of Global Health. 2013;2(1):95. DOI: 10.5195/cajgh.2013.95
- Yerezhepov D, Gabdulkayum A, Akhmetova A, et al. Vitamin D Status, VDR, and TLR Polymorphisms and Pulmonary Tuberculosis Epidemiology in Kazakhstan. Nutrients. 2024;16(4):558. DOI: 10.3390/nu16040558
- Kairov U, Amanzhanova A, Karabayev D, et al. A high scale SARS-CoV-2 profiling by its whole-genome sequencing using Oxford Nanopore Technology in Kazakhstan. Front Genet. 2022;13:906318. DOI: 10.3389/fgene.2022.906318
- Kairov U, et al. Whole-genome sequencing data of Kazakh individuals. BMC Research Notes. 2021;14:97. DOI: 10.1186/s13104-021-05464-4
Copyright © 2026 Ainur Akilzhanova. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (CC BY). The use, distribution or reproduction in other forums is permitted, provided the original author(s) and the copyright owner(s) are credited and that the original publication in this journal is cited, in accordance with accepted academic practice. No use, distribution or reproduction is permitted which does not comply with these terms.
Disclaimer: All claims expressed in this article are solely those of the author and do not necessarily represent those of their affiliated organizations, or those of the publisher, the editors and the reviewers. Any product that may be evaluated in this article or claim that may be made by its manufacturer is not guaranteed or endorsed by the publisher.